Alzheimer ’ın Kökeni İnsan Zekasının Artışına Bağlanıyor

Entelektüel kapasitenin evrilmesine sebep olan etmenler, bellek bozukluklarını da içeriyordu.*

Bu ay BioRxiv’de yayınlanan bir makaleye göre Alzheimer hastalığı insan zekasıyla birlikte evrilmiş olabilir.

Bu çalışma ile 50,000’den 200,000 yıl öncesine kadar doğal ayıklanmanın değişikliğe uğrattığı beyin gelişiminde faaliyet gösteren 6 genin kanıtları bulundu. Bu genler nöron bağlantılarını arttırmakta ve modern insanları hominin atalarından daha zeki yapmakta yardımcı olmuş olabilir. Fakat bu entelektüel kapasitenin bedeli de var; aynı genler Alzheimer hastalığını da içeriyor.

Çin’deki Shanghai Biyolojik Bilimler Enstitüsü’nde popülasyon genetikçisi olan Kun Tang bellek bozukluğunu, yaşlanan beyinlerin artan zekanın getirdiği yeni metabolik taleplerle mücadele etmesi olarak yorumluyor. İnsan Alzheimer hastalığını yaşayan tek tür olarak biliniyor; bu hastalık şempanze gibi insana en yakın primat türlerinde bile bulunmuyor.

Tang ve meslektaşları bu evrimi anlamada kanıt olarak modern insan DNA’sını araştırdı. Afrika, Asya ya da Avrupa kökenli 90 bireyin genomları incelendi, popülasyonun büyüklüğü ve doğal ayıklanma tarafından etkilenen çeşitliliğinin modelleri arandı.

Ayıklanma İşaretleri

Analizler karmaşıktı, çünkü iki etmen birbirini taklit edebilirdi. Popülasyon değişikliğinin etmenlerini (doğal ayıklanmanın izlerini ayrı tutarak) kontrol edebilmek için araştırmacılar popülasyon büyüklüğünün zaman içinde nasıl değiştiğini tahmin ettiler. Daha sonra popülasyon geçmişiyle eşleşmeyen genom segmentlerini tanımladılar, DNA üzerindeki bu değişimlerin yüksek ihtimalle doğal ayıklanma tarafından şekillendiği sonucuna vardılar.

Bu yolla, araştırmacılar 500,000 yıl önceye kadar meydana gelmiş ayıklanma hareketlerine tekrar baktı ve 200,000 yıl önce olduğu düşünülen modern insanların doğuşunu şekillendiren evrimsel baskıları açığa çıkarttı. Cambridge’deki Broad Enstitüsü’nden hesaplamalı biyolog Stephen Schaffner, en eski yöntemlerin bu gibi değişimleri açığa çıkartmada yalnızca 30,000 yıl geriye götürebildiğini söylüyor.

“Tang’in ekibinin kullandığı analitik yaklaşım gelecek vaat ediyor. Ayıklanmanın her türüne eşdağılımlı bir çerçevede ve farklı dönemlerine daha az ya da daha çok intizamlı yaklaşıyor.” Fakat Schaffner bu yöntemin yaygın olarak uygulanabilmesi için daha fazla araştırmaya ihtiyaç duyduğunu da ekliyor.

Hala, en güçlü genomik analiz yöntemleri bile geçmişin tahmin edilemezliğinden dolayı sınırlanıyor. Asya ve Avrupa insanları yaklaşık 60,000 yıl önce Afrika’dan ayrılan az sayıda insanın soyundan geliyor ve popülasyonda yaşanan bu darboğaz, Avrupalılardaki daha eski genetik varyasyon modellerini yok etmiş durumda. Afrika insanlarının genomları araştırmacılara insanlığı şekillendiren evrimsel değişimleri görmek üzere zamanda daha geriye gitmeye müsaade ediyor.

*Kaynak: Nature | doi:10.1038/nature.2015.17589
http://www.nature.com/news/alzheimer-s-origins-tied-to-rise-of-human-intelligence-1.17589

Leave a Reply