Bu gorilin gözlerinde bir tuhaflık var

Yukarıdaki fotoğrafa bakın…

Şimdi de aşağıdakine…

p02yxq6s
Evet, gözbebeklerinin etrafında göz akı var. Gözlerimizdeki beyaz bölgeye sclera denilir. Bu gorilin gözlerinde de aynen bizimki gibi, pigmentler olmadığı için sclerası beyaz.

Şaşırtıcı bir şekilde ilk fotoğraftaki gorilinde gözlerinde kısmen beyazlıklar var. Bu fotoğraflar kolay bulunabilmelerine karşın gözlerinde beyaz bölge olan tek primatın bizler olduğu düşünülür fakat artık bunun doğru olmadığını biliyoruz. Birleşik Krallıktaki St Andrews Üniversitesinden Juan-Carlos Gomez bir süredir birlikte çalıştığı Nadia adlı gorilde ilk kez bunun farkına farkına vardı.

İlk başlarda pek üstünde düşünmedi fakat 2001 yılında Japonya’da Tokyo Teknoloji Enstitüsü’nden Hiromi Kobayashi ve Shiro Koshima insan gözlerinin neden eşsiz olduğuna dair makalelerini yayınladılar. İnsan gözlerini bilinen primatların neredeyse yarısı ile karşılaştırıp beyaz olan scleranın insanlara özel olduğu sonucuna vardılar. Fakat araştırmalarında sadece 4 adet gorile bakmışlardı ve bütün gorillerin de öyle oldukları çıkarımını yapmışlardı.

Gomez ve doktora öğrencisi Jessica Mayhew araştırmayı daha ileri götürmeye karar verdiler. Hayvanat bahçelerinde çekilmiş görüntüler ve internetteki fotoğraflara da baktıklarında Nadia’nın evrimsel bir ucubeden daha fazlası olduğunu hemen farkettiler.

İki farklı türden 85 tane goril örneğine baktılar var. 60 tane Batı Ova Gorilinden (Western Lowland Gorilla) sadece %30’unun gözlerindeki sclera tamamiyle koyuydu. Geri kalan %70’in gözlerine belirli oranlarda beyaz bölgeler vardı. %7’sinde ise insanlarınki gibi tamamiyle beyaz skleralar vardı.

p02yxq2j

Gomez bu özelliğin gorillere avantaj veya dezavantaj sağladığını düşünmediğini söylüyor. Fakat insanlara baktığımızda, gözlerimizdeki beyazlığın sosyal dünyamıza etki ettiğine dair bir fikir var. Bu nedenle bu özelliğe sahip gözlerin bütün insanlarda var olacak şekilde güçlü bir seçilime uğradığı düşünülmekte.

Teori işbirlikçi göz hipotezi (cooperative eye hypothesis) olarak biliniyor ve beyaz scleraya sahip olmanın başkalarının bakışlarını takip etmede avantaj sağladığını öne sürüyor. Beyaz siyaha göre daha belirgin olduğu için, gözümüzü bir şeye dikmeye başladığımızda arkadaşlarımız da kolayca bunu yapabiliyor.

Bu fark, evrim sürecinde hiç konuşma olmadan bile birbirimizin niyetlerini anında anlayabilme özelliği geliştirmemize yardımcı oluyor.

Birçok dağ gorili koyu renkli gözlere sahiptir.

Max Planck Enstitüsü’nden Michael Tomasello bu nedenle poker suratı yapmakta bu kadat kötü olduğumuzu söylemekte. “Gözlerimiz niyetimizi belli etmekte. Benim nereye baktığımı bilmen bana avantaj sağlıyor, böylece birlikte daha koordineli hareket edebiliyoruz. Gözlerin baktığım yerin reklamını yapması bir işbirliği adaptasyonu.” diye belirtiyor.

Son zamanlarda yapılan insanların sosyal hayatarında gözlerin önemiyle ilgili başka bir çalışma ise insanların içgüdüsel olarak, oyuncaklarda bile beyaz gözleri seçtiklerini söylüyor. Bu açlışma yine bizim için scleranın ne kadar önemli olduğunu göstermekte.

Gomez, gözlerimizdeki beyaz sclera bizi daha işbirlikçi yapan en önemli değişiklik olamaz, bu gözlerimizin şekliyle de ilgili, maymunların gözleri yüzlerinde daha açılı bir şekilde hizalıyken bizim gözlerimiz yatay bir şekilde hizalanmış durumda, bu özellik insan gözünü, nereye baktığını göstermeye daha uygun yapıyor… diye düşünmekte.

Gözler ile iletişim insanlara özgü bir özellik değil.

Bütün hepsi olmasa da çoğu primatın iletişim kurmak için gözlerini kullandığı biliniyor. “Göz kontağı agresif tavırları göstermek dışında oyun oynamak ve arkadaşça davranışlarda bulunmak için de kullanılıyor” demekte Gomez.

Fakat insanlar bundan birkaç adım daha ileri gitmiş durumdalar. Sosyal etkileşimlerde iletişim kurmak için gözlerimizi kullanmamız dışında yüz ifadelerimizi de kullanıyoruz.

Beyaz sclera diğer primatlarda a bulunabilir. Mayhew şempanzelerin, bonoboların ve orangutanların da içinde bulunduğu maymun türlerinde farklı derecelerde beyaz sclera bulunduğunu keşfetti.

Gomez bizim gözlerimiz kadar beyaz olmasada bu onların ve bizim ortak atalarımızın beyaz gözler için gereki olan bir gen varyasyonuna sahip olduklarını, değişimin aniden değiş aşama aşama gerçekleştiğini söylemekte.

Kaynak: http://www.bbc.com/earth/story/20150808-gorillas-with-human-eyes?

Leave a Reply