Çiçekler 100 Milyon Yıl Önce Neye Benziyordu?

En az 300.000 türü olan çiçekli bitkiler, dünyada en çok çeşitlilik gösteren bitki grubudur. Bu çiçekli bitkilerin hemen hemen tüm türleri insanlar tarafından yiyecek, ilaç ve diğer birçok amaçla kullanılır. Fakat çiçekli bitkiler sadece 140 milyon yıl önce ortaya çıktılar, yani dinozor döneminin sonlarına doğru, bitkilerin evrimleşmesi düşünüldüğünde çok geç ancak o zamandan beri muhteşem bir şekilde çeşitlendiler. Kimse bunun nasıl olduğunu tam olarak bilmiyor ve Charles Darwin’in çiçekli bitkilerin Kratese’deki hızlı yükselişini “mazlum bir gizem” olarak adlandırmasından yaklaşık 140 yıl sonra bile çiçekli bitkilerin ve özellikle çiçeklerinin kökeni ve erken evrimi biyolojideki en büyük muammalardan biri olmaya devam ediyor.

“eFLOWER projesi” adında yeni çalışma çiçeğin yapısıyla ilgili bilgileri, DNA’ ya dayanan bir model vasıtasıyla çiçekli bitkilerin evrim ağacındaki en yeni bilgilerle birleştirmek amacıyla görülmemiş bir uluslararası çaba gösteriyor. Sonuçlar, çiçeklerin erken evrimine ve çiçek açan bitkilerdeki çiçeklerin gelişimine yeniden ışık tuttu.

En şaşırtıcı sonuçlar arasında, daha önce önerilen fikirlerin herhangi biriyle eşleşmeyen orijinal çiçek atalarına ait olan yeni bir model var. Çalışmanın lideri ve Fransa’daki Paris-Sud Üniversitesi’nde Doçent olan Hervé Sauquet, “Sonunda tüm sonuçlara ulaştığımızda, gerçekten mantıklı olduklarının farkına varana kadar oldukça ürküyordum” dedi ve ekledi “Hiç kimse çiçeklerin bu şekilde erken evrimi hakkında böyle düşünmüyordu, ancak bu kadar çok şey modellerimizden çıkan yeni senaryo ile kolayca açıklanabilir.”

Yeni çalışmaya göre, çiçeklerin ataları biseksüeldi; hem kadın (carpels) hem de erkek (stamens) parçaları vardı ve üçlü setler halinde taç yapraklarına benzer organların çoklu kıvrımları (konsantrik döngüler) vardı.

Günümüzde çiçeklerin yaklaşık % 20’si “üçlü” kıvrıma sahipken, genelde azalıyorlar: zambakların iki, manolyaların üç tane var. Hervé Sauquet’le birlikte çalışmayı koordine eden Viyana Üniversitesi’nde Profesör olan Juerg Schoenenberger, “Bu sonuçlar, daha önce çiçek gelişimiyle ilgili düşünülmüş ve öğretilen şeylerin çoğunu sorgulatıyor!” dedi. Çiçeklerin atalarının tüm organlarının spiral halde olduğu uzun zamandır varsayılıyordu.

Araştırmacılar, çiçekli bitkilerin evrim ağacındaki en büyük iki çiçekli bitki grubu olan; tüm tek çeneklilerin (örneğin orkideler, zambaklar ve çimenler) ve iki çeneklilerin (örneğin haşhaş, gül ve ayçiçeği) evrimleşmeleri de dâhil olmak üzere çiçeklerin nasıl benzediğini anlamak amacı ile araştırmalarını yeniden yapılandırdı. Viyana Üniversitesinde çiçek morfolojisi ve geliştirmesi uzmanı ve Kıdemli Bilim İnsanı olan Maria Von Balthasar “Sonuçlar gerçekten heyecan vericiydi!” dedi. “Bu, tüm kapalı tohumlu çiçekli bitkilerin erken evrimi için ilk kez açık bir vizyonumuz var.”

Bu yeni çalışma, çiçek gelişiminin en erken safhalarına ışık tutuyor ve ilk defa çiçek formlarının muhteşem çeşitliliğini açıklayan basit ve makul bir senaryo sunuyor. Buna rağmen pek çok soru cevapsız kaldı. Çiçekli bitkilerin fosil kayıtları halen çok eksik ve bilim insanları henüz en eski çiçeklerin fosillerini bulamadılar. Oak Bahar Bahçesi Vakfı Başkanı Peter Crane ve çalışmanın sonuçlarına aşina olan meslektaşı, “Bu çalışma, çiçeklerin evrimi ile ilgili yeni ve sofistike bir anlayış geliştirmek için çok önemli bir adım. Bu sonuçlar büyük ilerleme kaydediyor ve özellikle ilk çiçekler üzerindeki sonuçlar merak uyandırıcı. ” dedi.

Çeviren: Büşra Çelikbaş
Kaynak: sciencedaily