Göbeklitepe’de Yeni Keşif: “Kafatası Kültü”

Türkiye’nin güneyinde yer alan Göbeklitepe kazı alanı şuana kadar bulunmuş en eski tapınma merkezi olarak biliniyor. Neolitik döneme denk gelen bu alanda yeni keşifler yapıldı!

Araştırmanın baş yazarlarından biri olan Berlin’deki Alman Arkeoloji Enstitüsü’nden Antropolog Julia Gresky kafataslarında daha önce hiç görülmemiş derin ve bilinçli doğrusal oluklar bulunduğunu belirtti. Bu olukların mikroskobik incelemeleri çakmaktaşları ile bilinçli olarak yapıldığını gösteriyor. Parçalardan birinde bir ip ile asılmak için açılmış bir delik bulunuyor. Bu tarz bir yapı Hindistan Naga halkları tarafından kullanılıyor.

Kesiklerin bulunduğu kafatası parçaları

İşaretlerin bulunduğu birkaç kafatası parçası 10.000 ila 7.000 yılları arasında değişiyor. Ancak araştırmacılar bu az sayıdaki bulguların önemli olduğuna inanmaktadırlar. Bu keşifler tarihte birçok kültürde olduğu gibi ölümden sonra insanı kutsallaştıran bir kafatası kültü/inancıdır.

Gresky, bu tarz kafatası kültlerinin Anadolu’da nadir olmadığını söylüyor. Bölgedeki diğer kazı alanlarda da arkeolojik kalıntıların insan ölülerinin kafataslarının gömüldükten belirli bir süre sonra çıkartıp yaratıcı bir şekilde sergilendiğini gösteriyor. Hatta başka arkeologlar Neolitik dönemde kafataslarının alçı ile yeniden modellendiğine dair kanıtlar buldu.

Göbeklitepe, yakınlarda yaşayan Neolitik toplumlarında da önemli bir yer kaplıyordu. Antropologlar bu bölgeyi yerleşim alanı olarak değil de anıtsal yapıların bulunduğu bir tapınak olarak açıklıyor.

Çiziklerin ne şekilde bulunduğuna dair çizimler.

Araştırmalara katılmayan fakat kafatası modifikasyonları hakkında uzman biyoarkeolog MatthewVelasco bu keşifler hakkında şunları diyor; “Bu kafatası modifikasyon davranışları ataların saygınlığından düşmanların saldırılarına kadar geniş bir çeşitlilik gösteriyor. Kazı alanındaki ek keşiflerin ardından daha net şeyler söylenebilir.”

Gresky, kesme işaretleri ve deliklerin yanı sıra kazı alanında yer alan diğer ipuçlarının da buradaki yaşamış kültürün kafatası üzerinde önemli bir dikkati olduğunu vurguluyor. Burada başsız insanların sütunlar üzerindeki tasvirleri ya da insan kafatasları biçimdeki taşlar bulunuyor. Göbeklitepe’de mezarlık bulunmuyor, hayvan kemikleri ve çakmaktaşı aletlerle karıştırılmış insan kemikleriyle dolu çukurlar var. Gresky bölgeyi anlamak için daha fazla antropolojik çalışma yapılmasının gerekliliğinden bahsediyor. Ona göre ilerleyen zamanlarda daha fazla kemik ve kafatası parçası bulunacak ve buradaki insanların kültürleri, inançları, kültleri hakkında daha fazla bilgiye ulaşacak ve buranın yapısı hakkında daha net bir resim çizilebilecek.

Bir kafatası parçasındaki çizikler ve çizimi.

Kaynak: NationalGeographic ve Discoverymagazine