İlk Sanatçılar Çoğunlukla Kadın Mıydı?

Antik mağara resimlerindeki el izlerinin dörtte üçünün kadınlara ait sol el izlerini olduğu çalışmalar sonucu belirlendi.

Yeni el izi analizlerine göre kadınlar bilinen birçok antik mağara resimlerini yaptıkları öne sürüldü. Akademisyenlerin çoğunluk kısmı bu eski sanatçıların erkek ağırlıklı olduğunu düşünmüşlerdi. Böylece bulgular arkeologların onlarca yıldır süregelen dogmalarını tersine çevirdi.

Pensilvanya Eyalet Üniversitesi’nden Arkeolog Dean Snow, Fransa ve İspanya’da bulunan 8 mağara alanındaki el şablonlarına analiz yaptı. Belirli parmak uzunluk kıyaslamasıyla Snow el izlerinin dörtte üçünün kadınlara ait olduğunu belirledi.

Snow, “Uzun bir süreden beri literatürde el izlerinin erkeğe ait olduğu önyargısı hakimdi. “ dedi; ki onun araştırması National Geographic Toplum Araştırmaları ve Keşifleri Komitesi tarafından da desteklendi. “ İnsanların bunları kimin ve neden yaptığı ile ilgili çok fazla asılsız varsayımda bulundu.”

Arkeologlar dünya çapında mağara duvarlarında yüzlerce el şablonu buldu. Bu erken dönem resimlerinin birçoğu da oyunlardaki hayvanları gösteriyor – bison,ren geyiği,atlar,yünlü mamut- pek çok araştırmacı, erkek avcıların yapmış olduklarını, belki de öldürmelerini ya da yaklaşan avda başarıyı artırmak için bir çeşit “ av büyüsünü ” yapmasını önerdi. Yeni çalışma ise tam aksini önermektedir.

Snow, “Birçok avcı-toplayıcı toplumda erkekler avcılık yapar. Fakat kadınlar da genellikle av etlerini kampa taşır ve kadınlar erkekler kadar ev verimliliğini etkilerler.” dedi. “ Avcı grup sadece bir grup erkekten ibaret değildi. Orada bison takibi de yapılıyordu.”

Uzmanlar, Snow’un yerni verilerinin nasıl yorumlanacağı konusunda çok miktarda farklı görüş olduğunu ifade ederek , ilkel sanatın etrafını kuşatan birçok esrarı kanıtladılar.

İngiltere Durhan Üniversitesi’nden arkeolog Paul Pettitt, “El izi şablonları mağara sanatının gerçekten ironik bir kategorisidir çünkü bizleri ve Paleolotik Çağ halkı arasında açık ve bariz bir bağlantıya sahip oldukları görülüyor.” dedi. “ Onları anladığımızı düşünüyoruz, ancak onları ne kadar kavrayabilirsek, anlayışımızın ne kadar yüzeysel olduğunun farkına varırsınız.”

Cinsel Farklılık

Snow’un çalışmaları John Manning’in çalışmasına rastlamadan on yıl önce başlamıştı. Ingiliz biyologlar -ki onlar erkekler ve kafınlardaki göreceli parmak uzunluklarını buldu- Kadınlar aynı uzunlukta işaret ve yüzük parmaklı olmaya eğilimlidir oysa ki erkeklerin yüzük parmakları işaret parmaklarından uzun olmaya eğilimlidir.

Manning’in çalışmalarını okuduktan 1 gün sonra, Snow kitaplıktan yıllık mağara resimleri ile ilgili 40 yıllık bir kitap çekti. Kitabın ön kapağı Fransa’daki ünlü Pech Merle mağarasındaki renkli el izlerini gösterdi.” Gördüklerimden sonra düşündüm ki, eğer Maning ne konuştuğunu biliyorsa, bunların kesinlikle bir kadının el izine aittir.” şeklinde Snow hatırlattı.

El şablonları ve izleri Afrika,Arjantin,Borneo ve Avustralya’ daki mağaralarda bulundu. Fakat birçok ünlü örnek 12.000- 14.000 yıl önceki Güney Fransa’daki ve Kuzey İspanya’daki mağara resimlerine ait.

Yeni çalışma için bu hafta Amerika Antik Uygarlıklar dergisinde, Snow Avrupa’daki mağaralarda olan şablonları inceledi. Fakat çoğu analizde kullanıldığı için sönükleşmiş veya kirletilmiş. Çalışma 32 şablon ölçümünü – İspanya’daki El Castilb mağaaından 16, Fransa’daki Gargas mağarasından 6, Pech Merle’den 5 şablunu- içeriyor.

Snow, üniversitelerinin yakınında yaşayan Avrupa kökenli insanlardan referans bir el kitabını temel alarak oluşturduğu bir algoritma ile sayıları artırıyordu. Kullanılan birçok ölçüm algoritması – parmak uzunluğu,el uzunluğu,işaret ve yüzük parmak oranı, işaret ve orta parmak oranı – verilen el izlerinin erkek veya kadına ait olacağını öngörebilmişti. Çünkü erkek ve kadın arasında çok fazla örtüşme var. Algoritmalar öncelikle kesin değildi: Sonw’un modern cinsiyet örneği %60 oranında doğrulukla öngörebiliyordu.

Neyse ki Snow için bu tarih öncesi el izi analizi problem değildi. Mağaradaki el izleri süpriz olduğu kadar modern el izlerinden cinsel olarak daha dimorfikti yani çeşitli el ölçümlerinde çok az örtüşme olduğu anlamına geliyor.

Snow “ Onlar aşırı uçlara düşüyor ve hata uçların da ötesine geçiyor” dedi. “ 21 bin yıl önce erkekler erkek,kadınlar da kadındı.”

Kadınlar,Genç Erkekler ve Şamanlar

Snow’un analizleri 32 elden 24’ünün -%75 oranında- kadın olduğunu belirledi.

Bazı uzmanlar şüphec, davrandoşar. Yıllar önce Evrimci Biyolog R. Dale Guthrie, Snow’un el izi analizine benzer bir analiz uyguladı. Onun çalışması – genellikle avuç içi genişliğine ve baş parmağa dayalıydı- el izlerinin çoğunun genç erkeklerden geldiğini buldu.

Yetişkinler için , mağaralar tehlikeli ve ilgi çekici olmayan yerlerdi fakat genç erkekler için yeni maceralar keşfetmek anlamına geliyordu. Guthrie , Alaska Üniversitesi’nden Emekli Profsör Fairbanks: “ Onlar zihinlerindeki başlıca iki şeyi çizdiler: Çıplak kadın ve saldırgan emeliler”

Diğer araştırmacılar yeni verilerle ikna olmaya başladılar.

Tehachapi/Kaliforniya’daki arkeolojik bir danışma şirketi olan ASM Affiliates’ten Arkeolog Dave Whitley ,“ Bence, bu makale el izleri hakkındaki bilgilerimze önemli bir katkı sağladı” dedi. Bu el izleri 5 yıldan beri tartışılıyor olmasına rağmen, “this is the first time anyone’s synthesized a good body of evidence.”

Whitley, “ Guthrie’nin – Sanat sadece avcılık ile bağlantılı nedenlerle yapıldı- fikrini reddediyor. Onun öngördüğü ise ; Sanat genellikle ruhlar dünyasıyla bağlantı kurmayı deneyen şamanlar tarafından yapıldığıdır. Whitley, “ Eğer mağaraya yalnız girersen, 5-10 dakika içinde duygusal yoksunluktan dolayı hızlıca acı çekmeye başlarsın” dedi. “ O, sizi değişmiş bilinç durumlarına döndürebilir.”

“ Yeni araştırma , Şaman Teorisi’ni çürütmüyor.” Whitley “ çünkü bazı avcı-toplayıcı yoplumlardaki şamanlar kadın yada cinsiyet değiştirmiş biri olabiliyordu.” şeklinde ekledi.  

Yeni çalışma birçok soru ve cevabı da beraberinde getiriyor. Kadınlar neden İlk sanatçılar oldu? Onlar sadece el izi veya sanatın geri kalanınnı mı yaratıyordu? El analizi sanatçıların insan olmadığını gösteriyorsa, Peki Neandertaller?

Ancak Snow’un en sık aldığı soru: Neden bu eski sanatçıların hepsi (kim olursa olsun) sol el izlerini basmadı?

“ Benim hiçbir fikrim yok fakat bazılarının söylediği esprili bir hipoteze göre; “ O benim, ben yaptım.”

Çeviren: Anıl Koşak
Kaynak: nationalgeographic