İnsanlar ve şempanzeler gibi kuzgunlar da geleceği planlayabiliyor

Gecikmenin ne kadar dayanılmaz olduğunu hepimiz biliyoruz. Fakat insanlık medeniyeti, gelecekte ihtiyaçlarını öngörmek ve daha sonra ödülleri kazanmak için fedakarlık yapma düşüncesine dayanan sözde özgün yeteneğimiz etrafında şekillenmiştir.

İnsan harici kuyruksuz iri maymunlar (şempanze, orangutan, goril) yaklaşık on yıl önce, gelecekteki olaylar için de plan yapabileceklerini gösterdiklerinde, bizim özelliğimizi yerle bir etti. Şimdilerde yapılan yeni bir araştırma, alet kullanımı ve ravens takas konusunda bu akıllı kuşların da kulüpte yer aldığını ortaya koyuyor; bu, gelecek için planlama kabiliyetinin en az iki kez evrim geçirmiş olması gerektiğini gösteriyor.

İngiltere’deki Cambridge Üniversitesi’nde karşılaştırmalı bir biyolog olan Markus Böckle – kendisi çalışmada yer almaktadır – “Bu deney, akıllı davranışın gelişimini anlamak için önemli bir bulmaca parçası sağlar” diyor.

Planlama, gelecekteki olayların farklı bir yerde gerçekleşeceğini düşünme yeteneğidir. İsveç’teki Lund Üniversitesi’nden bilişsel bir biyolog olan Mathias Osvath, on yıl önce, diğer primatların planlayıcı olup olmadığını ölçmek için bir dizi test hazırladı. Şempanzeler gibi  kuyruksuz iri maymunlar da testi geçti. Diğer primatlar başarısız oldu. Araştırmacılar, aynı zaman zarfında, corvids olarak bilinen alakarga, karga ve kuzgunları içeren kuşların planlama işaretleri olduğunu da fark ettiler.

Son 20 yıldaki araştırmalar, bu kuşların araçlar kullanabildiklerini ve yiyecek depolarını gizlediklerini ortaya koydu. Birçoğunun beyniyle insan, maymun ve kuş beyinleri arasında yakın benzerlikler gördü. Ancak eleştirmenler, yiyecek depolama işleminin genel planlama yeteneğini temsil etmeyen özel bir davranış olduğunu savunuyorlar. Genel kabiliyetini ispatlaması için, hayvanın genellikle karşılaşmadığı bir durumda bile plan yapabildiğini göstermesini istiyorlar.

Bu sebeple Osvath ve onun lisansüstü öğrencisi Can Kabadayi, kuşları kuyruksuz iri maymunlarla aynı şekilde test ederek bu sorunun çözümü için yola çıktılar, bu kez kuşların normalde sergilemedikleri davranışları dahil ettiklerinden emin oldular. Örneğin kuzgunlar düzenli olarak araç kullanmazlar ve bazı kargalar ile alakargalar birbirleriyle takas yapmazlar. Araştırmacılar önce beş kuzguna, kutu açmak için dikdörtgen bir taş alet kullanmayı öğrettiler. Kuşlar ayrıca bu aracı daha iyi bir ödül haline getirecek bir işaretle değiş tokuş yapmayı öğrendiler. Araştırmacılar, birkaç deney boyunca oyun kurallarını değiştirdiler; ödüllerin verildiği zamanı ve kuşların onları almak için neler yaptıkları.

Kuzgunlar doğru aleti ödül kutusu mevcutken sürekli aldı; fakat kutu mevcut değilken 17 saate kadar varan sürede bunu yaptılar. Kabadayi ve Osvath geçtiğimiz hafta Science’ta bir rapor yayımladı. Bir deneyde, kuşlara anında ödül verildi – küçük bir parça öğütücü aracı ve ek olarak diğer nesneler. Kuşların bir kısmı daha büyük bir öğütücü almak için 15 dakika beklemek durumunda kaldıkları halde, kuşların neredeyse dörtte üçü bu aracı topladı. Öz kontrol açısından, “kuyruksuz iri maymunlardan iyi, hatta daha iyi yapabiliyorlar,” diyor Osvath.

Ardından, araştırmacılar, kuşların bu gecikmiş tatminin sonucunu düşündüklerini ortaya koydu -bu şimdiye kadar yalnızca insanlarda gösterilen bir şey. Kuşlar, ödül kutusuna girmek için birkaç saniye beklemek zorunda kaldıklarında, zamanlarının % 100’ünde beklemeyi tercih ettiler, Osvath “Kısa gecikmeler olduğunda, kendi kendilerini kontrol etmede çok daha başarılılar” diyor.

Londra Üniversitesi’nde bilişsel bir biyolog olan Nathan J. Emery – çalışmada yer almamaktadır – “Bu, insan dışı bir hayvanda gelecek planlamanın en net kanıtıdır” diyor.

Bu testler, kuzgunların aleti tanıması ve hatırlamasının onun yararını tahmin etme ve daha erken cezbetme, planlamanın kilit bileşenleri karşısında kendini kontrol etme yeteneğine sahip olduğunu gösteriyor. Osvath “Bu yetenekleri kuyruksuz iri maymunlar gibi benzer şekilde birleştiriyorlar” diyor. Bununla birlikte, bunun sonuçlar aynı diye kuşların ve kuyruksuz iri maymunların aynı kognitif süreçlere girdiği anlamına gelmediğini belirtti.

Avustralya Queensland Üniversitesi’nde karşılaştırmalı bir psikolog olan Jonathan Redshaw’un görüşü bu. Örneğin, bu sonuçların ortaya çıkması mümkündür, çünkü kuzgunlar araç veya aleti belli bir ödülle ilişkilendirmeyi öğrendi ve her zaman onları seçti. Bu plancılık yakın zamandaki talepleri karşılamak için harekete geçme esnekliği göstermektedir, gelecek için karmaşık plan yapmakla aynı değildir.

İsveç’teki ekip, ödül kutusunun imha edildiğini gördükten sonra kuzgunların aynı aleti seçmeye devam edip etmediğini de belirtti. Aracı seçmekten vazgeçtiyseler bu, bir ödül kazanmak için doğru aracı seçme alışkanlığı kazanmadıklarını, yalnızca geleceği planladıklarını gösterecektir.

Kuşlar bu yeteneklere sahip olduklarını ispatlarlarsa, o zaman gelecek planlama en az iki kez evrim geçirmiş olmalıdır, diyor Osvath. Çünkü kuşlar ve memeliler, yaklaşık 320 milyon yıl önce yollarını ayırmaya başlamışlardı. Yeni Zelanda’daki Auckland Üniversitesi’nde karşılaştırmalı bir psikolog olan Alex Taylor “tarihte bir defalık gerçekleşen evrimsel bir olay değil” diyor.

Kuş ve memeli bilinci – beyin anatomisi ve fonksiyonu terimleri- ile ilgili daha fazla araştırma yapmak, araştırmacıların öngörüleri için neye ihtiyaç duyduğunu ve gelecekte ne olacağını hesaba katmalarında yardımcı olabilir.

Haber: Elizabeth Pennisi

Kaynak: http://www.sciencemag.org/news/2017/07/ravens-humans-and-apes-can-plan-future

Çeviren: Bünyamin Tan