İzler nasıl korunur?

İzler, bir hayvan kum ya da çamur gibi yumuşak bir tortuda zemine bir iz bıraktığında oluşur.

Solda: Kumda modern kuş ayak izi görülüyor. Arad’dan Tommy’nin fotoğrafı (CC BY 2.0). Sağda: Cretaceous kumtaşında fosil kuş ayak izi görülüyor (UCM örneği 199.10).

İzlerin büyük çoğunluğu fosilleşmemiş olup oluştuktan kısa bir süre sonra yok olurlar. İzler, su ve rüzgarla aşınarak, hayvanlar tarafından üzerinden geçilerek veya diğer kuvvetler tarafından tahrip edilerek yok edilebilir. Gömülü izler yok edilecek gibi görünüyor olabilir, ancak bir tortu örtüsü aslında ayak izlerini korumaya yardımcı olur. Bir izin korunabileceği bir başka yol, bir hayvanın ayağının çökelti içine derin bir şekilde batmasıdır, yüzeyin aşağısında ayak izi oluşur, aşınamayacak yerdedir. Gömülü izler daha sonra tekrar açığa çıkarılırsa, gömen veya dolduran tortu, izlerin başlangıcındaki tortudan farklı özelliklere sahipse daha kolay tanınırlar. Bunun bir örneği, ince taneli çamurda ayak izlerinin oluşması ve daha sonra bir kum katıyla örtülmüş bu izlerin örtülmüş olmasıdır. Bununla birlikte, iz yüzeyleri, gömülmeden önce biraz değiştirildiğinde, benzer tortularla kaplı izler de ayrılabilir ve bu da izler ile bunları örten tortular arasındaki net bir bölünme ile sonuçlanır. Sonuçta, doğru koşullar altında gömülen ayak izlerini korumaya yardımcı olmaktadır.

Bununla birlikte, tek başına gömülen izlerin uzun vadeli korunmasını sağlamaz. İzler, içinde sertleştikleri tortu yüzünden en iyi şekilde korunur. Buna litifikasyon denir ve tortulların sıkışmasıyla ve / veya tortul tanelerinin mineral çimento ile birlikte karışmasıyla ortaya çıkabilir. Gevşek tortullar kaya haline geldiğinde, içindeki izler fosilleşir. Bununla birlikte, insanlar bu fosil izleri görmedikleri takdirde yeniden ortaya çıkmazlar. Erozyon ve hava ile aşınma durumu, en zor kayaları bile zamanla aşındırabilir, sonunda fosil izlerini örten tabakalar ortaya çıkarabilir.

Jura döneminde bir dinozor tarafından yapılan bir fosil iz kalıbı. (US National Park Service bölgesindeki bir UCM 186.5 örneği).

Ayak izlerinin özel koşullar altında fosilleştiğini hatırlamak önemlidir. Çoğu iz ıslak tortuda yapıldığı için, genellikle göl yatağı gibi su kütlelerinin yakınında veya sığ su bulunan bölgelerde korunurlar. Bu, su kütlelerine yakın olmayan habitatlarda korunan daha az sayıda hayvan izinin korunması anlamına gelir. Bununla birlikte, hayvanların çiğlerle nemlendirilmiş kum tepelerinde yürüdüklerinde de izler korunabilir.

İzleri Korumanın Farklı Yöntemleri

Fosil ayak izleri her zaman orijinal hayvan izini temsil etmez; tek bir adımdan çok sayıda fosil izi türü yapılabilir. Bir hayvan yumuşak tortuda adım attığında oluşan gerçek iz, asıl ayak izinin fosilinin geride bıraktığı girintidir. Bazen gerçek izlerde cilt belirtileri gibi ayrıntılar korunur. Hayvanın ayak bastığı asıl kat izinin altındaki tortul katmanları da etkilenmektedir. Hayvanın ağırlığının baskısından kaynaklanan bu tortulardaki girintiye bir alt sınır denir. Altındaki izlerin gerçek izlere göre daha az detayı vardır.

Gerçek izler, doğal oluşumlar, alttaki izler ve iz dolguları, tek bir adımdan oluşabilen tüm tipteki fosil iz kalıplarını oluşturur. Figür Lockley ve Hunt’dan (1995) uyarlanmıştır.

Orijinal bir izi (gerçek izi) dolduran ve litikleştirilen (taşla sertleştirilmiş) çökelti izin doğal bir kalıbı temsil eder. Doğal kalıplar, bir hayvan ayağının üç boyutlu replikası gibidir. Bu şekilde, bilgilendirici ayak ayrıntıları (cilt izlenimleri gibi) gerçek izlerle de aynı şekilde korunabilirler. Bazen izlerin üstünde biriken tortular tabakasındaki çöküntüler de doldurulabilir. Bunlara iz dolguları denir. Alttaki izler gibi parça dolguları da daha az morfolojik ayrıntıya sahiptir. Bununla birlikte, paleontologların gerçek izleri bulmalarına yardımcı olan erozyona tamamen maruz kalmayan fosil ayak izlerini bulmak için bazı durumlarda iz dolguları kullanılabilir.

Solda: Jurassic döneminde bir dinozor tarafından yapılan doğru iz (UCM 192.3 / State of Colorado numunesi). Ortada: Kretase Dönemi boyunca bir ornitopod dinozoru tarafından oluşturulan bir izin doğal kalıbı (UCM 209.55 / US Army Corps of Engineers numunesi). Sağda: Trias Dönemi’nde antik bir sürüngen tarafından yapılan bir izin alçı kalıbı (UCM örneği 140.30) Ayak parmaklarındaki cilt izlerini dikkat edin.

Referanslar

  • Lockley, M.G., and A.P. Hunt. 1995. Dinosaur Tracks and Other Fossil Footprints of the Western United States. Columbia University Press, New York. 338 pp.
  • Lockley, M.G., and C.A. Meyer. 2000. Dinosaur Tracks and Other Fossil Footprints of Europe. Columbia University Press, New York. 360 pp.
  • NASA Images. http://www.nasa.gov. Accessed March 5, 2013.
  • Tucker, M.E. 2001. Sedimentary Petrology: An Introduction to the Origin of Sedimentary Rocks, 3rd Edition. Wiley-Blackwell. Hoboken, New Jersey.

Çeviren: Bünyamin Tan
Kaynak: ucmp