Neden banyoda parmaklarınız buruşurken vücudunuzun diğer kısımlarının buruşmadığını merak ettiniz mi? Yanıt nesneleri kavrayan ellerininizin evriminde…

İnsan cildinin bazı kısımları, daha çok tüysüz deri olarak bilinir, su için eşsiz bir tepkime unsurudur. Vücudun geri kalanından farklı olarak parmaklarımızın, avuç içlerimizin, ayak parmaklarımızın ve tabanlarımızın derisi yeterince ıslandıktan sonra buruşur. Genellikle beş veya daha fazla dakika sonra belirir.

Peki ama bu cilt buruşması niçin parça parça olmaktadır? Bazıları bunun biyo-kimyasal bir reaksiyon, buruşuk cildin yerlerine kurumuş bir genişlik bırakarak derinin dışındaki bileşiklerin bir avuç suyu birden çekmesiyle oluşan ozmotik bir süreç olduğunu düşünmektedir.

Fakat geçen yüzyılda, bilim insanları bu merak uyandıran tepkimenin basit bir refleks veya ozmosis sonucu olmadığını zaten biliyorlardı.

Cerrahlar sebebin, parmaklara giden belirli sinirlerin kesilmesi durumunda buruşukluk tepkimesinin ortadan kalkması durumu olduğunu biliyorlardı. Buruşmuş parmaklar o halde sağlam bir sinir sisteminin belirtileridir. Aslında buruşma tepkimesinin, tersi durumda tepkisiz olan hastalardaki fonsiyonel olan sempatik sinir sisteminin saptanmasını sağlayan bir araç olduğu ileri sürülmüştür.

p03xlj37
Buruşma etkisi genellikle beş veya daha fazla dakika sonra ortaya çıkmaktadır.

Tüm bunlar hakkında, bilim camiası uzlaşmaya varmıştır. Fakat ıslaklık-buruşukluk tepkimesinin, hatta ilk etapta bir adaptasyonu temsil ediyorsa, evrileşmiş olup olmadığı ve nasıl evrimleşmiş olabileceği konusunda çekişmeli bir tartışma devam tmektedir.

2AI Labs’tan nöro-biyolog Mark Changizi, bunun bir adaptasyon olması gerektiğini düşünmektedir. Lastik izlerini düşünün. Kuru koşullarda pürüzsüz lastikler, tipik yarış araçlarının niçin pürüzsüz ve niteliksiz özelliklere sahip olduğunun açıklanmasıyla asfalt üzerindeki kavrayışlarını en iyi şekilde açıklamaktadır. Ama yağmurda sürüş yaparken, yol kavrayışı çok daha güvenlidir.

Buruşmuş parmaklar o halde hem ıslak hem de kuru şartlarda kavrayış için en iyi şekilde tasarlanabilir. Niçin evrimleşmiş olabileceği şöyle dursun, herhangi bir biyolojik özelliğin bir uyarlamasının kanıtlanması son derece zordur. Fakat araştırmacılar, bir özelliğin gerçekten bir adaptasyon olarak evrimleşmiş olabileceğine işaret eden ipuçlarına, asılsız işaretlerinee bakabilir.

2011’de Changizi ve çalışma arkadaşları buruşmuş parmakların gerçekten yağmur lastikleri gibi hareket ettiklerini, ıslak koşullar esnasında el ve ayak parmaklarından uzakta olan suyu kanalize ettiklerini, primatların daha sıkı kavramasını imkan sağladıklarını keşfettiler.  

Diğer bir deyişle buruşukluklar, suya maruz kalmanın sonucu olarak küçük, manuel nehir drenaj sistemleri gibi düşünülebilir. Tipik bir ‘su havzası’ndaki, tıpkı bir ağaç gövdesinin içine akan dalları biçimlendirmek üzere bir araya gelmiş olan dal grubu gibi nihai merkezi bir nehrin içine dökülen daha geniş kanalların içinde birleşen birden fazla akarsudur. Diğer taraftan dereler ve çaylar arasındaki arazi parçaları kesik kesiktir.

Şayet buruşuk primat parmakları nehir havzalarıyla benzer özelliklere sahipse Changizi ve ekibinin analiz ettiği 28 insan parmağı fotoğraflarına bakın. Buruşmuş parmakların ıraksak, bağlantısız kesik kesik kanallar tarafından aralıklı hale getirilmiş inişli çıkışlı cildin kabarık, birbiriyle bağlantılı ‘ağaç dalları’ ile nehir drenajının tam olarak tersi bir oluşumuna sahip olduğunu buldular.

Çıkıntılar, gelişi güzel yerleştirilmiş değildir; bu ters desen aslında anlamlıdır. Nehirler, kırışmış bir parmağın üzerindeki kanallar ve suyun akışını zorlamayı tasarlayarak suyu birleştirir. Araştırmacılar “Islak zeminde bir parmak ucuyla bastırma hareketi kanallar yoluyla parmağın altındaki sıvıyı dışarı sıkar ve bu tek pulsatil akışının tamamlanmasıyla tüm parmak cildi yüzeyle temas eder” diye yazmaktadırlar.

Ve daha sonra bu olur: buruşukluklar beş dakikaya kadar sürekli suya maruz kalmakla belirmez; yani sürekli temas buruşukluklar için yeterli neden değildir, tepkime sadece yağmurlu veya nemli koşullarda yararlı olur. Ve başlangıçta primatlarda evrimleşmiş olabilen koşulların yansıyabildiği deniz suyundansa temiz suda daha hızlı tepkimeye girmektedir.

Islaklık-buruşukluk tepkimesi açıkça kavramaya yardımcı olmak için evrimleşmemiş olsa bile hala o iş için yararlı olmaya devam edebilir. Aslında İngiliz nörobilimciler tarafından yönetilen 2013’teki bir çalışma, buruşuk parmakların ıslak nesneleri tutmakta insanlara yardımcı olduğunun kanıtını ortaya çıkarmıştı.

Deneyde 20 insan farklı boyutlardaki 45 nesneyi –tümü misket ve balık ağırlığındaki- başka bir kaptan diğerine transfer etmişti. Bazı durumlarda nesneler, katılımcıların parmakları hem pürüzsüz hem de buruşuk değilken ıslaktı. Diğer durumlarda nesneler suya batırılmıştı. Kuru nesnelerde hiçbir fark olmamasına karşın buruşmuş parmakların, nesneler suya batırıldığında katılımcıların nesneleri daha hızlı transfer etmeye imkan sağladığını keşfettiler.

Ancak Alman araştırmacılar tarafından yürütülen 2014’teki benzer bir çalışma aksini ortaya koydu. Bu çalışmada araştırmacılar, 40 kişiye bir kaptan diğerine farklı boyutlarda ve ağırlıklardaki 52 misket ve küp nesneyi transfer ettirdiler. Her halükarda, parmaklar düz veya buruşuk, nesneler kuru veya suya batırılmış olsa da, nesneleri yerinden oynatmak açısından katılımcıların yeteneklerinde anlamlı farklılıkların olmadığını keşfettiler.

Aynı şekilde, bir grup Tayvanlı araştırmacı 24 yaşındaki bir erkek gönüllünün yardımıyla seri deneyler yürüttüler. Örneğin, pürüzsüz veya buruşuk parmak uçlarıyla bir düz yüzeye uygulanan sürtünmeyi ve ellerini bir çizgi boyunca kaydırırken ne kadar zorlandığını  değerlendirdiler. Ayrıca bir yayın iki ucunu birlikte zorlama yeteneğini ölçtüler. Aksi yönde hiçbir kanıt bulamadılar, aslında her halükarda ıslaklık-buruşukluğun her bir deneyde performansın düşmesiyle sonuçlandığını buldular.

p03xlmm0
Cildinizin buruşması mükemmel doğal bir tepkimedir.

Elbette, ıslaklık-buruşukluk tepkimesi bir adaptasyon olarak evrildiyse, kesinlikle bu deneyin gerçekleştirildiği zoraki laboratuar şartları için değildi.

Changizi, ıslaklık-buruşukluk tepkimesinin bir kişinin kendi beden ağırlığını desteklemek için kullanışlı, küçük nesnelerin ince-motor el işlemesi için kullanışsız olduğunu düşünmektedir. “Şayet bir davranışsal testi nerede yaptığınız önemli ise ağaçları veya küçük olmayan misketlerden daha ağır şeyleri kavramalıdır” demektedir. Kovalar arasındaki misketlerin transfer edilmesi esnasında “hiçbir şekilde bir hydroplaning riski altında olmadığımızı” vurgulamaktadır. Anahtar nokta, el becerisi yerine hareket kabiliyeti üzerindeki buruşuk derinin etkisini değerlendirmektir.

İdeal deney nedir? Parkur uzmanlarının çalışmaya dahil edilerek hem buruşuk olan hem de olmayan ve ıslak veya kuru koşullarda kentsel akrobasi hareketlerini göstermesidir. Changizi “Bazı güvenilir yollardan biri budur” diye eklemektedir.

Haber: Jason G. Goldman

Kaynak: BBC

Çeviri: Bünyamin TAN