Pigme Lorisler günlerce uyuyabiliyorlar

Öylece birkaç gün, bir hafta, ve hatta yağmurlu bir aralık ayı boyunca uyumayı kim dilemez? Fakat insanın da dahil olduğu primatlar bunu yapamazlar. En azından çoğunluğa, evrim sürecinde derin uykunun armağanı tahsis edilmemiş.

Bugüne kadar neredeyse olağandışı gibi düşünülen kış uykusu primatlar için öyle değildir. Araştırmacılar şimdiye dek Madagaskar’daki lemurlarda kış uykusunu tanımlamışlardı. Viyana Veterinerlik Üniversitesi’nden bir grup başka bir uykucu daha keşfetti: Güneydoğu Asyalı Pigme Lorisler de tıpkı Madagaskar’daki akrabaları gibi metabolizmalarını tamamen dinlenme moduna alabiliyorlar.

Bilim insanları ”Scientific Reports” dergisinde, onların bu bekleme modunun mevsimsel besin eksikliğine gösterdikleri bir adaptasyon olduğunu ve aynı zamanda düşük sıcaklıklarla bağlantılı olduğunu bildiriyorlar. Buna karşın bilim insanları, pigme lorislerin henüz derin uyku konusunda birinciliği almadıklarını da kabul etmeliler. Madagaskar’da yedi aya kadar hareketsizlik haline geçebilen lemurlardan farklı olarak deneylerde pigme lorisler sadece 63 saate kadar uyudular.

Metabolizma hiçliğe yaklaşıyor

Güçlü şekilde azalan metabolizma hızı ve düşen vücut sıcaklığıyla dinlenme modu 24 saatten uzun sürdüğünde, araştırmacılar bu noktada gerçek kış uykusundan söz ediyorlar. Besin eksikliği dönemlerinde kış uykusuna ya da uyuşukluk haline geçen pek çok hayvan var, fakat genellikle primatlar buna dahil edilmiyorlar.

Viyana Veterinerlik Üniversitesi’nden Thomas Ruf, ”Madagaskar dışında kışın uyuyan bir primat türüne ait ilk buluntuyla birlikte, kış uykusu evrimsel biyolojinin aydınlattığı yeni bir ışığa doğru hareket ediyor.” diye açıklıyor. ”Muhtemelen kışı atlatma stratejisi olarak kış uykusu Afrika, Asya ve Amerika’daki diğer primatlarda zaman içeresinde kayboldu. Belki bugüne kadar henüz araştırılmamış olan diğer primat türleri de kış uykusundan faydalanıyorlar.

İnce Lorisler (Slender loris) ve Yavaş Lorisler (Slow loris)

Araştırmacılar Vietnam’da bazı pigme lorislerin (Nycticebus pygmaeus) karınlarına sıcaklık kaydedici yerleştirdiler. Bozuk para büyüklüğündeki bu aletlerle vücut sıcaklıkları kaydedildi. Primatlar koruma alanlarında tutuldu ve doğal mevsimsel değişimlere maruz bırakıldı. Pigme lorisler gece aktiftirler ve ağaç yaşamını benimsemişlerdir. Özellikle Vietnam, Çin, Kamboçya, Laos’ta olmak üzere Güneydoğu Asya’nın ormanlık bölgelerinde yaşarlar ve ağırlıkları 300 ila 500 gram arasındadır.

Soğuklar tetikleyici gibi gözüküyor

Her 5 loristen 1i sıcaklığın düşük derecelere indiği kış ayları sırasında bir hareketsizlik haline yönlendi. Ortalama olarak bu hal 15 saat sürdü, fakat bu primatların 63 saate kadar uyudukları daha uzun dinlenme dönemleri de kaydedildi. Pigme lorisler daha soğuk günlerde özellikle kışın daha sık enerji depolanan dinlenme moduna geçiş yaptılar.

Ayrıca bilim insanları yıl içinde vücut büyüklüklerinde bir değişiklik gözlemlediler: Kışın pigme lorisler ortalama 560 gram ağırlığındalarken, ilkbaharda ağırlıkları yaklaşık 365 grama kadar düştü. Buna ek olarak pigme lorisler dinlenme molaları sırasında vücut kokusu salgılamıyorlar ve bu kamuflaj postları onları, bekleme modundayken çaresizce insaflarında kaldıkları haydutlardan koruyor.

Güneydoğu Afrika’da bulunan Madagaskar adasındaki lemurların yedi aya kadar süren dinlenme modları ”Torpor” olarak isimlendirilmekte. Primatlar çok az su ve gıdanın olduğu kurak mevsimlerin üstesinden böyle geliyorlar. Metabolizma hızları düşüyor, kalpleri saniyede 120 yerine yalnızca 6 defa çarpıyor, nefes sıklığı azalıyor. Vücut sıcaklığı daha fazla düzenlenemiyor ve dış sıcaklıkla birlikte yükselip alçalıyor.

Kaynak: welt.de