Popüler Haber Sitelerinin Bilim Haberciliği: İnsanlık Tarihi Yeniden mi Yazılıyor?

 

Evrim üzerine haberleri takip eden herkes Fas’ta yeni keşfedilen Homo sapiens fosillerinden haberdar olmuştur. Gerçek bilim siteleri bu haberi olması gerektiği gibi girerken hit almak için kasan popüler haber siteleri ise bu haberi oldukça ilginç, bilimden uzak ve yanlış başlıklarla girdiler. Biraz incelendiğinde neredeyse hepsinin birebir aynı kaynaktan çeviri olduğunu fark edebiliyoruz. O kaynakta haber başlığı “en eski insan fosilleri” gibi bir anlam içerirken bizim meydamızda daha sansasyonel başlıklar girilmiş.

“Evrim kitaplarını baştan yazdıracak keşif” Odatv. (keşke Homo sapiens diye görsele Neandertal bireyi koymasalarmış..)

“Evrim sil baştan…” Cumhuriyet.

“Fas’ta bulunan fosiller sayesinde modern insanın tarihi yeniden yazılacak” Sözcü.

Ülkemizde oldukça popüler olan bu muhalif haber siteleri az çokta olsa bilime önem vermekte ve bilim haberleri yapmaktadır. Bunların dışında kalan bir çok medya kuruluşu zaten evrim haberlerini asla yapmamıştır ve yapmayacakları da aşikardır. Ancak haberi yapan kurumların başlıkları ne kadar doğru? Aslında ne bulundu ve neyi ifade etmektedir?

Fas’ta bulunan yeni fosiller anatomik açıdan modern insanın değil arkaik Homo sapiens’in yaşam süresini 200.000’li yıllardan 300.000’li yıllara çekiyor. Peki 300.000 yıllarında yaşamış olduğunu veya Homo sapiens’e ait olduğunu nereden biliyoruz? Fosillerin bulunduğu katmanda birçok yanmış çakmaktaşı da bulundu. Bunların yanmış olması sayesinde Termoluminesans yöntemi ile yaşının 300.000 olduğu keşfedildi. Ancak kemiklere henüz herhangi bir yaş tayini yapılıp yapılmadığı bilinmiyor. Muhtemelen ilerleyen dönemlerde o da yapılacak. Bulunan kafatası fosilleri günümüz insanıyla genel olarak çok benzerlik gösteriyor. Ancak beyni bizlere göre oldukça ufak ve daha yuvarlağımsı. İnsanın kafatasında arka bölümde hafif bir çıkıntı görülebilir.

Bulunan bu fosiller bilim dünyası içinde o kadar da şaşırtıcı veya şok edici değiller. Çünkü yıllar 1961’i gösterdiğinde Fas’ın Jebel Irhoud bölgesinde madenciler tarafından birkaç kafatası, kemik ve çakmaktaşlarından kesici aletler bulundu. Bu kalıntılar Max Planck Enstitüsü’nden Dr. Hublin tarafından incelendi. Ancak dönemin eski tarihlendirme yöntemleri ve dişlerdeki hem insana benzerlik hem de daha ilkel bir görüntü bilim insanlarına oldukça mantıksız geliyordu. Ancak bu keşifler yine de o bölgede başka fosiller olduğu fikrini güçlendirmişti. Yani zaten insanların ya da arkaik Homo sapiens’in sadece Doğu Afrika’da değil Afrika’nın başka bölgelerinde, daha batısında da evrimleştiği fikri oldukça mantıklı ve kabul edilebilir görülüyordu. Ancak tek sorun kanıtlar yoktu. Keşfi duyurulan bu fosiller ile de bu şimdilik gerçekleşmiş oldu.

Bu yapılan keşfin en önemli özelliğini keşifin yazarlarından biri olan Paleoantropolog Philipp Gunz şöyle açıklıyor “Bu keşif bize insanların sadece Doğu Afrika’da değil bütün Afrika kıtasında evrimleşmiş olabileceğini kanıtlıyor”.

Özetle, bu tarz haberlerde sadece popülerlik için yapılan başlıklar, haberlerin içeriğini okumayan veya bilmeyen, sadece başlıkları gören insanları yanıltıyor. Bu durumda evrimin yanlış anlaşılmasına daha da kötüsü zaten bilinmeyen evrimin ve bilimin işleme mekanizmalarını anlamayı imkânsız kılıyor. Bu tarz keşifler sürekli yapılıyor ve neredeyse her yıl çok iddialı keşifler gerçekleşiyor. İnsanın evrim ağacında bilim insanlarına göre oldukça normal olan değişiklikler meydana geliyor. Çünkü bilimle ve evrimle uğraşan herkes işleyiş mekanizmasının nasıl olduğunu bilir.  Bu tarz haber sitelerinden bilim haberleri yaparken daha dikkatli olmaları, hiç olmazsa haberleri çevirdikleri kaynaklardaki başlıklara yakın başlıklar kullanmalarıdır. Hiç olmazsa insanlar, evrim hakkında daha fazla yalan yanlış bilgi öğrenmemiş olur.