Taş Devri aletlerinin yapımı sanıldığı kadar basit değil

Son zamanlarda yayınlanan çalışmalar paleolitik atalarımızın önceden düşünüldüğü kadar primitif olmayabileceklerini işaret ediyor. “Alt paleolitik dönemde alet yapımının gerektirdiği bilişsellik” adıyla yayımlanan makale paleolitik el baltalarının yapımı için gerekli olan bilişsel yeteneğin; el ve göz koordinasyonu, fiziksel güç ve aletin aletin neye yarayacağı konusunda kısmı bir fikre sahip olmaktan çok daha fazlasını gerektirdiği düşünülüyor. Araştırmacılar bir el baltasının yapımı için daha yüksek bir bilişsellik gerektiren stratejik düşünme yetisinin de olması gerektiğini söylemekteler.

Emory Üniversitesinden deneysel arkeolog Dietrich Stoyt tarafından yürütülen araştırma Aşölyen el baltası yontulurken kullanılan beynin bölümlerinin ortaya konmasını amaçlıyor. Adlandırıldığı üzere Aşölyen endüstrisinin, taş aletler yapmak için standartlaştırılmış ilk “prosedür” olduğuna inanılıyor. Adını, bahsi geçen, 500000 yıl öncesine dayanan aletlerin keşfedildiği arkeolojik kazı alanlarının ilki olan, Fransa’da bulunan Saint-Acheul’den almaktadır. Aşölyen aletlerin belirgin bir özelliği kayalara taş vurulup kırılarak elde edilen parçalar olmamaları. Bunlar hayvan boynuzları veya kemikleri kullanarak simetrik bir şekil elde edilmek üzere yontulmuş ve avlanılan hayvanları daha etkili bir biçimde öldürüp parçalamak üzere keskinleştirilmiş karmaşık objelerdir.

Araştırma ekibinin hipotezine göre, taşları baltaya çevirmeye yönelik güdümleme, etmoid kemiğin orta kısmında, beynin alın lobunun önünde bulunan korteksin bir fonksiyonu olan yüksek bilinç kontrolünü gerektirmiştir. Belirli bir eylemin sonucunun önceden bilinmesi yetisini de içeren bu denli bir kontrolün gelişimi insan evriminde büyük bir rol oynamakla beraber teknolojinin gelişimiyle başa baş ilerlemiştir.

Bilim insanları Taş Devri alet yapımı eğitiminden geçmiş olan altı deneğin yardımını temin etmiştir. Bu kişilerin ilgili becerileri hem deney öncesi, hem de 18 ay sonra olan bitiminde test edilmiştir. Başlangıçta, deney esnasında ve bitiminde katılımcılar üzerinde manyetik rezonans görüntüleme ve difüzyon tensör görüntüleme sistemi kullanılarak, taş aletlerin yapımı öğrenilirken beynin hangi bölümlerinin en aktif halde olduğunu görmek için incelenmiştir.

Görüntüleme incelemeleri katılımcılar eğitim videolarını izlerken ve iki soruyu cevapladıkları esnada gerçekleşmiştir. Videolar dönen bir taş (aletlerin yapımında kullanılacak olan kaya) ve alet yapan kişinin vuracağı yeri gösteren kırmızı bir nokta ve vuruş sonrasında oluşacak kesiğin şeklini beyaz bir yüzey olarak belirtmeyi içeriyordu. Katılımcılara sorulan iki soru kırmızı nokta ile işaretlenen vuruş noktasına inecek darbe ile gerçekten beyazla işaretlenen kesiğin oluşup oluşmayacağı ile yapılmak istenen kesiği oluşturmak için yapılacak vuruşun yerini kırmızı noktanın gösterip göstermeyeceğiydi.

Bu sorulara cevap vermek beynin değişik bölümlerini harekete geçirdi. İlk soruya cevap verilirken, bizim reflektif, motor koordinasyon yetilerimizi (örneğin bisiklet veya araba sürme yetisi) kontrol eden arka kısımlar harekete geçti. Bir eylemin (ana parçaya doğru yerden vurmak) gerçekten önceden tasarlanan sonuca (istenilen şekilde bir kesik) götürüp götürmeyeceğini düşünmek ön lobunun görevi olan stratejik düşünceyi gerektirmiştir.

Beyin fonksiyonlarının görüntülenmesi araştırmacıların hipotezini doğrular nitelikte sonuç verdi: ön lob gerçekten taş alet yapımında merkez görevi görüyordu. Sorulara daha doğru yanıtlar veren deneklerin taş alet yaparken de daha iyi oldukları gözlendi. Dahası, katılımcıların yine de alet yapma konusunda yarım milyon yıldan önceki atalarımızdan çok daha kötü bir iş çıkarmalarıydı. Bunun sebebi güç ve isabet konusundaki yetersizlik olarak tahmin ediliyor.

Sonuçlar, alet yapmak için gerekli olan yetenekleri geliştirmek parietal bölge ve ön lob arasında ileri düzey bağlantılara sebebiyet verdiğini ve karşılık olarak alet yapımında beceriye götürdüğünü ileri süren bir önceki araştırmayı destekler nitelikte oldu.

Özetleyecek olursak: taş alet yapmak ve bunu iyi şekilde yapmak insan beyninin evriminde önemli bir rol oynamakta; ayrıca evrim süreci ve teknolojik gelişimin birbirlerine bağımlı şekilde ilerlediklerinin, ayrılmaz birer bütün olduklarının kanıtı oldu.

Kaynak:

http://www.newhistorian.com/stone-age-toolmaking-not-as-simple-as-believed/3528/

Makale:

http://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0121804

Leave a Reply